Bilişim Teknolojindeki Terimler

| 06 Ağustos 2011 |






Bilişim Teknolojindeki Terimler

32 bit: 32 bit bilgisayar ve işletim sistemleri onlarca yıldır piyasada varlığını sürdürüyor ve halen bu tip sistemlerin 64 bite göre daha popüler olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz Temel olarak bilmeniz gereken, bu tip sistemlerin maksimum 4 GB belleğe erişebiliyor olduğu. Windows, Linux gibi işletim sistemlerinin ve bazı güncel uygulamaların 64 bit sürümleri bulunsa da birçok güncel yazılım halen 32 bit yapısına sahiptir.

64 bit: Şu anda piyasada olan tüm işlemciler 64 bit desteğine sahiptir, yani genişletilmiş yönerge kümelen sayesinde bir seferde daha fazla veriyi işleyebilir ve daha fazla belleğe erişebilirler. Öte yandan, birçok anakart halen en fazla 16 GB belleğe destek veriyor. 32 bit işletim sistemleri 64 bit işlemcilerle çalışabilir Benzer şekilde, 32 bit yazılımları 64 bit işletim sistemlerinde çalıştırabilirsiniz Buna karşın, 64 bit işletim sistemlerini 32 bit işlemcilerle kullanmak ve 64 bit uygulamaları 32 bit işletim sistemlerinde çalıştırmak mümkün değildir Son olarak, 64 bit işletim sistemlerinin 64 bit donanım sürücüleri gerektirir.

32-bit ve 64-bit terimleri, bir bilgisayarın işlemcisinin bilgileri işleme şekliyle ilgilidir.Windows’un 64-bit sürümleri, 32-bit Windows. sürümlerinden daha fazla bellek kullanır. Bu, işlemleri bellekten içeri ve dışarı takas etme süresini, söz konusu işlemlerin daha fazlasını sabit disk yerine rastgele erişim belleğinde (RAM) depolayarak en aza indirir. Bu da genel program performansını arttırır.

64-bit bir bilgisayar 32-bit bir bilgisayarın iki katı kadar bilgi işleyebilir ve önemli miktarda daha fazla rastgele erişim belleğine (RAM) sahip olabilir. Video, büyük veritabanı aramaları veya karmaşık hesaplamalar ve büyük miktarda bellek gerektiren oyunlar ve başka programlarla çalışıyorsanız, 64-bit bir bilgisayar iyi bir seçim olabilir. Ancak, 32-bit bir bilgisayar da çoğu programla çok iyi çalışır. Örneğin, elektronik tablo programları, web tarayıcıları ve sözcük işleme programları, 32-bit ve 64-bit bilgisayarlarda hemen hemen aynı hızda çalışır.

Windows Vista’nın 64-bit sürümlerini çalıştıran programlar, gerek donanım sürücüleri gerekse 64-bit programlar varsa daha iyi performans gösterir. Aşağıdaki program türleri 64-bit Windows Vista sürümlerinde daha iyi performans gösterir:

  • Bilgisayar Destekli Tasarım (CAD) yazılımı
  • Resim ve video düzenleme programları
  • Oyunlar ve karmaşık hesaplama gerektiren diğer programlar
  • Büyük veritabanlarına erişip bunlarla çalışan programlar
  • Belleğe büyük miktarlarda veri kaydeden video kaydetme ve analiz programları

Athlon: AMD’nin işlemci ailelerinden biri. İlk Athlon’lar 32-biti ama AMD sonraki modellere 64bıt desteği verdi ve bu güncellemeyi de “64” ekiyle belirtti Buna karşın, artık tüm işlemciler 64 bit olduğu için bu ek kullanılmıyor. Artık model formatı şu şekilde: Athlon II X4 620 X4 kısmı çekirdek (core) sayısını gösteriyor (örnekteki dört çekirdekli bir işlemci). 620 ise model numarası Aynı zamanda X2 (çift çekirdekli) ve X3 modelleri bulabilmek de mümkün Eski işlemcilerin aksine, artık model numarasının işlemcinin saat hızıyla doğrudan bir ilişkisi yok Öte yandan, eski kural halen geçerli Rakam ne kadar yüksekse işlemci de o kadar hızlı oluyor.

BIOS (Basic Input Output System): Anakartın en temel ayarlarının yapılması için kullanılan, PC’Ierin ROM yongalarında saklanan bir dizi prosedür  Bu prosedürler birdizi giriş-çıkış işlevini, örneğin ekrandaki grafiklerin çizilmesi işlevini yürütür; böylelikle programların doğrudan donanımla iletişime geçmesine gerek kalmaz BIOS aynı zamanda açılış esnasında donanımda herhangi bir değişiklik veya hasar olup olmadığını da kontrol eder.

Chipset (yonga seti): Birlikte kullanılması öngörülen bir dizi entegre devre. Bu terim genellikle anakartlarda tüm bileşenleri bir araya getiren yongaları tarif etmek için kullanılır. Aynı zamanda anakarta veya işlemciye entegre edilmiş bir grafik işlemci için de kullanılabilir.

Clock Speed (saat hızı) :Genelde işlemciler için kullanılan bir ölçü birimi. Her bilgisayar bileşeni bir saat hızına sahiptir ve her birinin çalışabileceği maksimum saat hızı bellidir. Bu hızlar genellikle megahertz (MHz) veya gigahertz (GHz) cinsinden ifade edilir. Saat hızını artırmak (overclocking, hız aşırtma) performansı artırır, ancak PC’nin hasar görmesine de neden olabilir.Bir işlemcinin saat hızı bir çarpanla belirlenir. Örneğin, modern bir Intel anakartın çekirdek hızı 133 MHz’dir. Core i5-760 işlemcinin çarpanıysa 21’di. Sonuçta çekirdek hız olan 133 MHz’in 2l’le çarpılmasıyla ortaya 2.800 MHz, yani 2,8 GHz’lik bir hız çıkar, Bellek gibi diğer bileşenler de çekirdek hızı temel alarak çalışırlar. Hız aşırtma yapıldığında sistemdeki tüm bileşenler daha hızlı çalışır, ancak bu durum sistemin kararsız hale gelmesine neden olabilir. Öte yandan, bir bileşenin çarpanının değiştirilmesi yoluyla yapılan hız aşırtma yalnızca o bileşeni etkiler.

Core CPU: Intel’in güncel işlemci ailesi için kullanılan ısım Şu an için i3, i5 ve i7 şeklinde uç farklı kategoriye ayrılmıştır Core i3 ve i5 yongaları, LGA 1156 veya LGA 1155 soketlerine sahip anakartlarına takılabilir. Benzer şekilde, bazı Core i7 modelleri de bu soketlerle uyumludur Ancak diğer i7 modelleri LGA 1366 soket bulunduran bir anakart gerektirir AMD işlemcilerin aksine, belirli bir modelde kaç çekirdek bulunduğunu model isminden anlamak mümkün değildir Diğer yandan, bazı modeller sanal olarak da olsa çekirdek sayısını ikiye katlayan Hyper-Threading özelliğine sahiptir.

Core i3 işlemciler LGA 1156 soketine uyar. Hyper-Threading özelliğine sahip çift çekirdekli bu işlemciler aynı zamanda dahili grafik yongasına sahiptir, ancak bu grafik yongası sadece uyumlu bir anakartla birlikte kullanılabilir Core i5 işlemciler LGA 1156 veya LGA 1155 soketlerle uyumludur. Birçok i5 modeli Hyper-Threading özelliğine ve dahili grafik yongasına sahip çift çekirdekli işlemcilerdir; fakat i5-750 ve 760, Hyper-Threading özelliğine ve dahili grafik yongasına sahip olmayan dört çekirdekli modellerdir. Core i7 işlemciler dört çekirdeğe ve Hyper-Threading özelliğine sahiptir. i7-800 serisi dahili grafik yongasına sahip olup LGA 1156 soketini kullanırken, i7-900 serisi bu grafik yongasından yoksundur ve LGA 1366 soketine ihtiyaç duyar.CrossFire:AMD’nin iki veya dört CrossFire uyumlu ekran kartının aynı anda çalışmasına izin veren teknolojisine verilen isim AMD yonga setine sahip birçok anakartta bu amaçla iki adet PCI Express xl6 yuvasına yer verilir. Genel olarak birden fazla ekran kartı kullanmanın sunduğu performans artışı o kadar da etkileyici değildir (2 veya 4 kat gibi bir performans artışı söz konusu dahi olamaz) Bu kullanım şekli ancak bazı oyunlarda etkisini hissettirebilır Neticede iki tane ortalama ekran kartı almak yerine tek ve güçlü bit ekran kartı almak daha mantıklı bir tercihtir.

DirectX:Microsoft Windows için ilave olarak sunulan, bazı oyunların ve yüksek grafik performansı gerektiren yazılımların yararlandığı bir grafik ve ses kütüphanesi Bu kütüphane sayesinde birçok yazılımcı, bilgisayarın donanım kısmıyla ilgilenmeden daha hızlı ve kolay bir biçimde oyun geliştirme şansına sahip olur Eğer sıkı bir oyuncuysanız, en son surumun (Wındows 7 ve Vista için şu an 11) bilgisayarınızda kurulu olduğundan emin olun.

EIDE: Parallel ATA veya PATA olarak da bilinen, birçok anakartta halen uyumluluk gerekçesiyle sunulan, 80 pinli, şerit şeklindeki kablo. Eski sabit disklerin ve optik sürücülerin sisteme bağlanması amacıyla kullanılır Üç konektörlü kablolar yardımıyla anakarttaki tek bir sokete aynı anda iki farklı aygıt bağlanabilir. Ancak bu durumda, aygıtların hiyerarşik sırasının jumper’lar vasıtasıyla belirlenmesi gerekecektir.

ESATA: SATA’nın harici olarak bağlanabilen sürümü. Yeni PC ve dizüstülerde genellikle standart olarak sunulan bir bağlantı biçimidir. Piyasadaki birçok eSATA disk genellikle 3,5 inç büyüklüğündeki masaüstü sabit diskleridir Bir masaüstü bilgisayara eSATA desteği kazandırmak için oldukça ucuz bir eSATA bağlantı arayüzü almak yeterlidir. Kasanın kart çıkışlarının bulunduğu kısma takılan bu arayüzün ucundaki kablo, anakarttaki SATA girişlerinden birine takılır Biçim olarak eSATA kablosu kasa içindeki SATA kablolarından biraz daha farklıdır Öte yandan, eSATA kablosu enerji nakli için kullanılamadığından dış bileşenler kendi adaptörlerine ihtiyaç duyar.

XpressCard: Bazı dizüstü bilgisayarlarda bulunan, eski CardBus arayüzünün yerine gelen bir genişleme yuvası Esas olarak bir PCI Express arabirimi barındırır. ExpressCard/34 ve ExpıessCard/54 olmak üzere iki farklı yapıya sahiptir ve sondaki numaralar yuvaların genişliğini milimetre cinsinden ifade eder Bu yuvalar için piyasada fazla donanım bulmak mümkün olmasa da, TV kartları, SSD’ler, bellek kartı okuyucuları ve ilave USB portları bu arayüzden bağlanabilir.

File Sytem: Depolama aygıtının (sabit disk, USB bellek veya optik disk) biçimi Dosya sistemlerine örnek olarak NTFS (Windows ve harici diskler tarafından kullanılır.), ext4 (Linux tarafından kullanılır.), HFS+ (Apple tarafından kullanılır.), FAT32 (birçok USB bellekte kullanılır.) ve daha yeni olan exFAT (bazı geniş kapasiteli flaş belleklerde kullanılır.) gösterilebilir. Dosya sistemi, üzerinde saklanan dosya tiplerinden bağımsızdır. Yani herhangi bir JPEG dosyasını veya bir Word belgesini herhangi bir dosya sistemine sahip herhangi bir depolama aygıtında saklayabilirsiniz Gerekli olan tek koşul, işletim sisteminin bu dosya sistemini desteklemesidir. Windows’un HFS+ biçimli diskleri okumasının tek yolu HFSExplorer veya benzer bir yazılımın kurulmasıdır.

Firmware:Sabit bir biçimde, örneğin salt okunur belleklerde (ROM) saklanan, bir cihazın temel işlevlerini yerine getirmesini sağlayan yazılım. Akıllı telefon, sayısal kamera vb. birçok aygıtta uyumluluğun artırılması, hataların giderilmesi ve yeni özelliklerin eklenebilmesi için üreticiler tarafından firmware güncellemeleri sunulabilir.

Flash:Bilinçli olarak silinmediği sürece üzerindeki veriyi kalıcı olarak saklayan bir bellek yongası tipi

FSB (Front side Bus):FSB, işlemciyi ve sistemde çalışan diğer bileşenleri birbirine bağlar ve çekirdek hızın bir çarpanında çalışır. Modern anakartların birçoğunda FSB artık yerini başka teknolojilere bırakmıştır (AMD tabanlı sistemlerde HyperTransport, Intel tabanlı sistemlerde de QPI veya DMI) Bu değişikliğin sebebiyse, FSB’nin yeni nesil işlemcilerin ve yüksek hızlı belleklerin performansı söz konusu olduğunda bir darboğaz oluşturmasıydı.

İşlemci CPU (central processing unit):Bir bilgisayarda çalışan programlar için gerekli olan hesaplamaları yapan genel amaçlı yongaya verilen isim. Bazı işlemciler tek pakette birden fazla işlemci sunan çekirdeklere sahiptir. Eskiden iki işlemciyi karşılaştırmak ve daha performanslı olanı tespit etmek için saat hızı değerine bakmak (MHz veya GHz cinsinden) yeterliydi, fakat artık durum değişti. Artık gerçek performansın tespit edilebilmesi için saat hızı, çekirdek sayısı ve önbellek miktarı gibi birçok değişkenin hesaba katılması gerekiyor. Her çekirdekte çok hızlı fakat düşük miktarda olan Level 1 belleği bulunur Aynı zamanda daha yavaş olmasına rağmen daha fazla veri saklayabilen Level 2 belleği de vardır. Bu bellek her çekirdek için ayrı olarak var olabilir veya her çekirdeğin kullandığı ortak bir Level 2 belleği söz konusu olabilir. AMD’nin Phenom II ailesinde olduğu gibi bazı işlemciler Level 3 belleğe de sahiptir ki çekirdekler arasında paylaşılan tek bellek budur.

Jumper: Bir donanımın ayarlanabilmesi için iki pini birbirine bağlamaya yarayan, ufak, plastik kaplı metal aparat. Genellikle anakartlarda bulunan jumper’lar günümüzde neredeyse sadece BlOS’u sıfırlamak için kullanılır.

Line-In : Standart ses sinyalleri için giriş (mikrofon girişinden daha yüksek seviyede ses alır). Ana kart veya ses kartları üzerinde genellikle açık mavi renkte bulunur ve 3,5 mm kablo (mini jack) girişi sunar.

Line-Out:Standart ses sinyalleri için çıkış. Anakart veya ses kartları üzerinde genellikle açık yeşil renkte bulunur ve 3,5 mm kablo (mini jack) girişi sunar.

Molex: Sabit diskler, bazı kasa fanları ve kasa önü aksesuarları gibi çeşitli bileşenler tarafından kullanılan dört pinli güç bağlantısı için kullanılan isim. Bu bağlantıda iki sarı (12V), bir kırmızı (5V) ve iki siyah (toprak) kablo bulunur.

OEM (Original Equipment Manufacturer):Başka bir şirketin ismiyle satılacak ürünler üreten şirketlere verilen genel isim. Yazılım söz konusu olduğunda, OEM yalnızca yazılımın ve lisansının sunulacağı anlamına gelir. OEM olarak satılan bir yazılımın kutusu ve basılı kullanım kılavuzu bulunmaz.

Optik Sürücü: Masaüstü ve dizüstü bilgisayarlarda bulunan OD, DVD ve Blu-ray sürücüleri için kullanılan genel isim. Bu şekilde adlandırılmasının sebebi, her üç aygıtta da disklerdekı verinin disk üzerinde parlama yaratan bir lazer ışığı ve bu parlamayı gören bir lens yardımıyla okunmasıdır.

PCI: Anakartlarda bulunan ve ekran kartı haricindeki hemen her bileşenin takılabildiği bir genişleme yuvası. TV kartları ve ses kartları gibi bileşenler genellikle PCI arabirimini kullanır, buna karşın artık standart yavaş yavaş PCI Express’e doğru kaymaya başlamıştır.

PCI Express: PCI’ın yerini almaya başlayan, görece yeni sayılabilecek bir genişleme yuvası. Kısaca PCle olarak da ifade edilir Uzun ve hızlı xl6 yuvaları ekran kartları içindir, kısa ve daha yavaş olan xl yuvalarıysa daha önce PCI yuvasına göre üretilmiş ses kartı veya TV kartı gibi bileşenlerin çalıştırılmasına olanak sağlar Yavaş bir kart daha hızlı yuvada kullanılabilir, ancak tersi mümkün değildir.

Phenom: MD’nin bir işlemci ailesi ilk Phenom’lar Intel’in Core 2 Duo ailesinden hem daha yavaş hem de daha pahalıydı ama daha sonra çıkan Phenom II işlemciler çok daha rekabetçi bir sonuç ortaya koydu. Athlon ailesiyle birlikte, bir Phenom işlemcinin kaç çekirdeğe sahip olduğunu isminde bulunan X2, X3, X4 veya X6 gibi ibarelerden anlamak mümkün oldu Bu model numaralarının işlemcinin saat hızıyla doğrudan bir ilgisi yok Buna karşın, eski kurallar halen geçerli Rakam ne kadar yüksekse, işlemci o kadar performanslı.

POST (Power-On Self-Test): Bilgisayar açıldığında BIOS tarafından gerçekleştirilen bir dizi test. İşlemcinin, belleğin ve çeşitli giriş/çıkış aygıtlarının sorunsuz çalıştığından emin olunması için gerçekleştirilir. Testin sonuçları, işletim sistemi yüklenmeden önce ekranda gördüğünüz yazılarla ifade edilir.

PSU Power Supply Unit Güç kaynağı: Her bilgisayarda bulunan ve şehir elektriğini alarak bilgisayardaki bileşenlere gerektiği gibi dağıtan aygıta verilen isim. “Modüler” olarak tanımlanan bazı güç kaynakları, istenilen kablonun eklenip istenmeyenlerin sökülebileceği bir yapı sunar Bu kablolar kutuyla birlikte gelir ve her birinin çeşitli Molex veya SATA güç bağlantıları bulunur Aynı zamanda fazla güç gerektiren modern PCle ekran kartlarının beslenebilmesi için altı veya sekiz pinli güç bağlantıları da bulunabilir. Her güç kaynağında belli sayıda sabit kablo da bulunur Bunlardan biri anakartın asıl güç beslemesini sağlayan 24 pınli ATX konektörüdür. Diğer bir tanesi de işlemciye güç veren, dört veya sekiz pinli 12V bir konektördür. Güç kaynakları bazı sertifikalara sahip olabilir. Bu sertifikaların en ünlülerinden biri 80 Plus’tır Bu sertifika, PSU’nun çektiği elektriği en az %80 oranında verimli kullanacağının garantisidir. Bu sertifikanın derecelendirmesi bronzdan platinyuma kadar değişiklik gösterir ki platinyum derecesi PSU’nun %50 yük altında en az %94 verimli olacağının garantisidir Diğer bazı sertifikalarsa guç kaynağının iki ekran kartını sağlıklı bir şekilde çalıştırabileceğini gösteren Crossfire ve SLI’dır.

RAID: Performans ve/veya yedekleme amacıyla verileri birden fazla diskte saklamak amacıyla kullanılan bir yöntem. Güncel anakartlar genellikle PATA veya SATA diskler için RAID’ı destekler.

SATA: Yapısal olarak PATA’dan daha düzenli ve teknik olarak daha performanslı olan seri ATA (SATA), günümüzde birçok anakartta sabit disk ve optiksürücülerin bağlanması için standart halini almıştır. Orijinal SATA standardı 150 M B/sn gibi bir performans sunarken, ikinci nesil sürüm (SATA II) bu hızı ikiye katlayarak 300 MB/sn değerine ulaştı Güncel standart olan SATA III ise teorik olarak saniyede 600 MB gibi bir hız vadediyor. Şimdilik SATA ll’nin teorik limiti olan 300 MB/sn değerine erişebilen bir sabit disk yok ama bazı SSD’ler bu limite epey yaklaşıyor.

SLI: NVIDlA’nın aynı bilgisayarda iki veya dört ekran kartı çalıştırılmasına olanak tanıyan teknolojisinin adı AMD’nin CrossFire’ında olduğu gibi bu yöntemle alınan performans artışı da düşük Bu nedenle oyun performansı adına bu yöntemi tercih etmeliyiz.

Socket: Anakartta işlemcinin yerleştirildiği kare biçimindeki konnektör yuvasına verilen isim Anakartlarda birçok farklı soket tipi bulunabilir. Şu an için AMD işlemciler AM3, Intel işlemcilerse LGA1155, LGA1156 veya LGA1366 soketlerinı kullanıyor.

USB: Evrensel seri veri yolu arabirimi Günümüzde her türlü harici aygıtın bilgisayarlara bağlanılabilmesı için tercih edilen arabirim USB portların önemli bir bölümü (USB2 veya USB Hi-Speed olarak da bilinirler.) 480 Mbit/sn hıza sahiptir. Buna karşın, yeni yeni yaygınlaşan USB 3 0 arabirimi sayesinde teorik limit 4,8 Gbit sn değerine ulaşmıştır. USB geriye uyumludur, yani USB 1 1 standardı için üretilmiş bir aygıt USB 2.0 portuna bağlandığında çalışır.

VGA: Aynı zamanda D-Sub olarak da bilinen analog görüntü aktarım arabirimi Genellikle mavi renge sahip 15 pinli bir konnektör kullanır. Video sinyallerinin gönderilmesi için kullanılan pinler uç sıra halinde sıralanır. Yapısal olarak DVI, HDMI ve DisplayPort gibi sayısal arabirimler tarafından alt edilmiş olsa da halen maliyetin düşük tutulması amacıyla bazı monitör ve ekran kartlarında kullanılmaya devam edilmektedir.



Kategori: Genel

Bora M. Deniz ()

Teknoloji, internet, ve bilişim gibi konularda paylaşımlarım ve yazılarımla 2011 den beri teknorapor.com dayım. Sosyal medya da yararlı bulduğunuz yazılarımı paylaşmanız dileklerimle... The author shares and writings IT, internet and technology news blog offering

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir